Rahim Ağzı Kanserinin Ortadan Kaldırılmasının Ekonomik Zorunluluğu: Sağlık Liderleri İçin Eylem Çağrısı

Sağlık alanındaki paydaşlar olarak, yalnızca hasta sonuçlarını iyileştirmek değil, aynı zamanda sistemlerimizin verimli ve sürdürülebilir olmasını sağlamakla da yükümlüyüz. Rahim ağzı kanserini ortadan kaldırmaya yönelik bütüncül bir yaklaşımla yatırım yapmak, özellikle HPV’de kendi kendine örnek alma gibi yenilikçi araçların aşılama ve tedavi programlarına entegre edilmesiyle, önemli ekonomik fırsatlar sunuyor.

Rahim Ağzı Kanserini Önlemenin Ekonomik Getirisi

Veriler oldukça çarpıcı: 2023 yılında ABD’de yapılan bir araştırma, tüm kanser taramaları arasında en fazla yaşam yılı kazancı sağlayan kanser tarama türünün rahim ağzı kanseri taramaları olduğunu ortaya koydu. Bu oran, toplam yaşam yılı kazancının %58’inden fazlasını ifade ediyor. Küresel düzeyde ise, rahim ağzı kanserini önleme ve tedaviye  yapılan her 1 dolarlık yatırımın, 3,20 dolarlık ekonomik getiri sağladığı tahmin ediliyor. 2030 yılına kadar belirlenen küresel hedeflere ulaşmak, önümüzdeki 25 yılda dünya ekonomisine yaklaşık 30 milyar dolarlık katkı sunabilir. Bu rakamlar, rahim ağzı kanseriyle mücadeleyi sadece bir halk sağlığı meselesi değil, aynı zamanda sağlam bir ekonomik strateji olarak da öne çıkarıyor.

HPV aşısı, erken tanı ve zamanında tedaviyi içeren kapsamlı bir strateji, ekonomik açıdan oldukça güçlü bir argüman oluşturuyor. Erken tanı, sağkalım oranlarını ciddi şekilde artırıyor. Rahim ağzı kanseri erken evrede tespit edilen kadınların %90’ından fazlası beş yıl veya daha uzun süre hayatta kalabiliyor. Geç evrede tanı konulan kadınlarda ise bu oran %20’nin altına düşüyor. 

McKinsey Health Institute ve Dünya Ekonomik Forumu tarafından yapılan bir analiz, rahim ağzı kanserinin önlenmesiyle yılda 2,4 milyon Engelli Yaşam Yılı (DALY) kazanılabileceğini ve bunun küresel GSYİH’ya yıllık 10 milyar dolar katkı sağlayabileceğini gösteriyor. 

Ekonomik faydaların ötesinde, işin insani yönü de oldukça büyük. Her saat başı, 120 çocuk kanser nedeniyle annesini kaybediyor— bu da yılda yaklaşık 1 milyon çocuk anlamına geliyor. Bu kayıpların neredeyse yarısı meme ve rahim ağzı kanserinden kaynaklanıyor. Bu nedenle tarama programlarına yatırım yapmak sadece tıbbi değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik bir öncelik haline geliyor.

Kendi Kendine HPV Örneği Alma: Gerçek Bir Fark Yaratma Potansiyeli

Kendi kendine HPV örneği alma yöntemi, mevcut tarama programlarına entegre edildiğinde sağlık hizmetlerinde birçok avantaj sağlıyor:

• Görev paylaşımıyla daha verimli işleyiş

Bu yöntem, bireylerin kendi örneklerini güvenle alabilmesini sağlarken, sağlık çalışanlarının zamanını diğer öncelikli hizmetlere ayırmasına olanak tanıyor. Bu, özellikle sağlık çalışanı sıkıntısı yaşanan bölgelerde büyük önem taşıyor.

• Erişim ve katılım oranlarını artırma

Dünya genelinde kadınların sadece %36’sı hayatında en az bir kez rahim ağzı kanseri taramasına katılmış durumda. Kendi kendine örnek alma yöntemi, özellikle yeterince tarama yapılmayan gruplara ulaşmada büyük bir potansiyele sahip.

• Mevcut sağlık hizmetlerine entegrasyon kolaylığı

Antenatal veya postnatal muayeneler sırasında sunulabilecek bu yöntem, ayrı bir randevuya ihtiyaç duymadan tarama hizmetinin verilmesini sağlıyor. Böylece hem hasta hem de sistem için zaman ve maliyet açısından tasarruf sağlanıyor.

• Toplum temelli uygulama modelleri

Mobil klinikler veya toplum sağlığı çalışanları aracılığıyla sunulabilen bu model, klinik dışı ortamlarda tarama yapılmasını mümkün kılıyor. Bu sayede dezavantajlı topluluklara daha adil ve eşit erişim sağlanabiliyor.

Buna karşın, daha az hassas yöntemlerle (örneğin Pap smear veya asetik asitle görsel muayene) gereğinden fazla tarama yapılması, gereksiz işlemler, artan maliyetler ve potansiyel sağlık zararlarına yol açabiliyor. Oysa rahim ağzı kanseri genellikle bağışıklık sistemi sağlıklı bireylerde 10–20 yıl gibi uzun bir sürede gelişiyor. 

Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği yüksek hassasiyetli HPV-DNA testleri, 5 ila 10 yıl arayla tarama yapılmasını mümkün kılarak hem bireyler hem de sağlık sistemleri üzerindeki yükü azaltıyor.

Tarama oranlarını artırmanın önündeki en büyük engel yalnızca bilgi eksikliği ya da kültürel damgalama değil. Aynı zamanda birçok ülkenin sağlık sisteminde yapısal eksiklikler de bulunuyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün sağlık sistemi yapı taşları çerçevesine göre bu eksiklikler; hizmet sunumu, sağlık iş gücü, bilgi sistemleri, tıbbi ürün ve teknolojiye erişim, finansman ve yönetişim gibi birçok alanda kapasite yetersizliğini içeriyor. Buna ek olarak, bireylerin ceplerinden yaptığı yüksek harcamalar, tanı hizmetlerinin yetersizliği, sağlık çalışanlarının eğitim eksikliği, yetersiz sağlık finansmanı ya da kapsayıcı sağlık güvencesinin olmaması gibi ekonomik faktörler de önemli rol oynuyor. 

Bu çok katmanlı yapının anlaşılması, etkili ve adil tarama programları geliştirmek için hayati önem taşıyor.

Hem Bireyler Hem Sağlık Sistemleri İçin Rahim Ağzı Kanseri Tarama Kapsamının Genişletilmesi

Kendi kendine HPV örneği alma yöntemi, rahim ağzı kanseri taramalarına erişimi artırmada gerçek bir dönüm noktası oldu. Peru’da, Amazon Nehri kıyısındaki ulaşımı zor bölgelerde yaşayan 300 binden fazla kadın, bu yöntemle taranarak önemli bir sağlık hizmetine kavuştu. Avustralya’da ise kendi kendine örnek alma uygulamasının yaygınlaşması, toplam tarama oranlarında kayda değer bir artış sağladı ve şu anda tüm rahim ağzı kanseri taramalarının %27’si bu yöntemle gerçekleştiriliyor. Hollanda’dan gelen veriler de bu yöntemin kabul oranlarının önemli ölçüde yükseldiğini gösteriyor. Bu örnekler, HPV kendi kendine örnek alma yönteminin tarama açığını kapatma konusunda büyük bir potansiyele sahip olduğunu net biçimde ortaya koyuyor.

Her ülkenin ve toplumun sağlık sistemi kendine özgü. Bu yüzden etkili ve adil çözümler geliştirmek için her bölgenin kendi koşullarını iyi anlamak gerekiyor. Herkese uyan tek bir çözüm olmasa da, HPV kendi kendine örnek alma gibi yenilikçi yaklaşımları benimseyerek, tarama programlarını optimize ederek ve erişim önündeki engelleri kaldırarak, sadece hayat kurtarmakla kalmayıp aynı zamanda sağlık sistemlerini daha verimli ve sürdürülebilir hale getirebiliriz.

Rahim ağzı kanserinin ortadan kaldırılmasına yapılacak yatırımın ekonomik ve toplumsal faydaları açık ve oldukça güçlü. Sağlık liderleri olarak bu fırsatı iyi değerlendirmeli; hem toplumlarımız için sağlığı iyileştirmeli hem de ekonomik değer yaratmalıyız.

Referanslar:

1. Philipson TJ et al. (2023). BMC Health Serv Res 23(1), 829. Paper available from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37550686/ [Erişim tarihi: Haziran 2025]

2. World Health Organization. (2020). Article available from https://www.who.int/news/item/17-11-2020-a-cervical-cancer-free-future-first-ever-global-commitment-to-eliminate-a-cancer

   [Erişim tarihi: Haziran 2025]

3. World Health Organization. (2020). Article available from https://www.who.int/news/item/19-08-2020-world-health-assembly-adopts-global-strategy-to-accelerate-cervical-cancer-elimination

   [Erişim tarihi: Haziran 2025]

4. Centers for Disease Control. (2024). Article available from https://www.cdc.gov/nccdphp/priorities/cervical-cancer.html?CDC_AAref_Val=https://www.cdc.gov/chronicdisease/programs-impact/pop/cervical-cancer.htm

   [Erişim tarihi: Haziran 2025]

5. World Economic Forum. (2025). Article available from https://www.weforum.org/publications/blueprint-to-close-the-women-s-health-gap-how-to-improve-lives-and-economies-for-all/

   [Erişim tarihi: Haziran 2025]

6. World Health Organization. (2024). Article available from https://www.iarc.who.int/wp-content/uploads/2024/03/IARC_Evidence_Summary_Brief_5.pdf

   [Erişim tarihi: Haziran 2025]

7. Clark M et al. (2021).  CADTH Horizon Scan. Paper available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK594331/

   [Erişim tarihi: Haziran 2025]

8. Bruni L, et al. (2022). Lancet Glob Health 10(8), e1115-e1127. Paper available from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35839811/

   [Erişim tarihi: Haziran 2025]

9. Müskens JLJM et al. (2022). BMJ Qual Saf 31(1), 54-63. Paper available from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33972387/

   [Erişim tarihi: Haziran 2025]

10. Pugle M.  (2024). Article available from https://www.verywellhealth.com/cervical-intraepithelial-neoplasia-causes-risk-factors-5199574

    [Erişim tarihi: Haziran 2025]

11. Larson J. (2022). Article available from https://www.oncologynurseadvisor.com/home/cancer-types/cervical-cancer/hpv-cervical-cancer-screening-interval-extensions-feasible-treatment-risk/

    [Erişim tarihi: Haziran 2025]

12. Gopalkrishnan K and Karim R. (2025). Current HIV/AIDS Reports 22(1), 18. Paper available from https://www.researchgate.net/publication/389209237_Addressing_Global_Disparities_in_Cervical_Cancer_Burden_A_Narrative_Review_of_Emerging_Strategies

    [Erişim tarihi: Haziran 2025]

13. Mantula F et al. (2024).  BMC Public Health 24, 525. Paper available from https://doi.org/10.1186/s12889-024-17842-1

    [Erişim tarihi: Haziran 2025]

14. Roche. (2023). Article available from  https://www.roche.com/stories/self-collection-peru

    [Erişim tarihi: Haziran 2025]

15. Australian Department of Health, Disability and Ageing. (2024). Article available from   https://www.health.gov.au/ministers/the-hon-ged-kearney-mp/media/cervical-cancer-self-screening-rates-at-record-high

    [Erişim tarihi: Haziran 2025]

16. Aitken CA et al. (2023). Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 32(2), 183-192. Paper available from  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36099416/

    [Erişim tarihi: Haziran 2025]