 |
Vitamin
nedir? |
|
Vücutta metabolik olayların normal bir
şekilde meydana gelmesi ve sağlıklı
durumun sürdürülmesi için gerekli olan
ve besinler içinde ufak miktarlarda
alınan maddelerdir.
Vitaminler iki grupta toplanır
:
Suda çözünen vitaminler: C ve B grubu
vitaminleri (B1(tiamin), B6 (piridoksin),
niasin, folik asit, siyanokobalamin,
biotin gibi)
Yağda çözünen vitaminler: A, D, E, K
vitaminleri
|
|
|
Sağlıklı
yaşam için hangi besinler gereklidir?
|
|
Besinlerin
dört ana öğesi olan proteinler, yağlar,
karbonhidratlar ve yemek tuzu gibi besinlere
makrobesleyiciler denir ve saf olarak
alındıklarında, yeterli miktarlarda
vücuda girseler bile, sağlıklı durumun
sürdürülmesini sağlayamazlar. Vitaminler
ve demir, çinko, bakır, iyod, krom,
magnezyum, manganez, molibden gibi esansiyel
minerallere de mikrobesleyiciler denir
ve makrobesleyicilerle birlikte dışarıdan
alınmaları gereklidir.
|
|
|
Vücudumuz
için gerekli olan vitaminlerin tümünü
besinlerden alabilir miyiz? |
|
Evet.
Karbonhidrat, protein ve yağ gibi ana
besin öğelerini yeterli miktarda içeren
besinlerle yapılan dengeli beslenme,
bazı özel durumlar hariç vücudun günlük
gereksinimine yetecek kadar vitamin
sağlar. Ancak, günlük beslenmeniz sebze,
meyve, hububat, süt ürünleri, et-yumurta
gibi protein açısından zengin besinlerden
herhangi birini içermiyor ya da az miktarda
içeriyorsa, ihtiyacınız olan vitaminlerin
tümünü besinlerden sağlanamayacağından
vitamin takviyesi gerekir. Vitamin eksikliği
çok çeşitli belirtiler verebilir ve
başka pek çok hastalığa öncülük edebilir.
Dengeli ve yeterli beslenme ile vitamin
eksikliği önlenebilse de bu oldukça
zordur. Bunun için hergün 3 porsiyon
süt ve süt ürünleri, 2 porsiyon et,
balık, yumurta, 3 porsiyon meyve, 4
porsiyon sebze, 9 porsiyon ekmek ve
tahıl ürünleri yenilmelidir.
|
|
Besinler
beklediğinde vitamin kaybına uğrarlar
mı? |
|
Besinler pişirme, saklama ve ısıtma
sırasında vitamin kaybına uğrayabilirler.
Besinler içindeki yağda çözünen vitaminler
ısı hava ve ışıktan pek etkilenmezler.
Tıamin (B1 vitamini), folik asid, pantotenik
asid (B5 vitamini) ve askorbik asit
(C vitamini) gibi suda çözünen vitaminler
ise, besin maddelerinin kaynatma ve
kızartılmaları sırasında kısmen parçalanırlar.
Yemek suyunun atılması da, besinler
içindeki suda-çözünen bir kısım vitaminlerin
yitirilmesine neden olur. C vitamini
tüm vitaminler içinde en hassas olan
vitamindir. Örneğin portakal suyunu
sıkıp dolapta bekletmekle C vitamini
azalır. Bunun dışında sütte bol miktarda
bulunan riboflavin sütün cam şişede
güneş ışığına maruız kalımıyla bozulmaktadır.
|
|
|
Taze
sebze ve meyvelerin vitamin ve mineral
içerikleri değişken midir? |
|
Evet; hem de çok. İklim ve toprak, ürünün
olgun olup olmayışı, ürünü toplama yöntemleri,
taşınması ve depolanması gibi pek çok
etken, vitamin ve mineral içeriğini
etkiler.
|
|
|
Vitamin
eksikliğine yol açan nedenler nelerdir?
|
|
Başlıca nedenleri şöyle özetliyebiliriz:
- Yoksulluk ya da sıkı rejim nedeniyle
yetersiz beslenme.
- Bilgisiz, beslenmeyle ilgili
tabu ya da alışkanlıklar, dişlerle
ilgili sorunlar ya da değişik nedenlerle
dengesiz beslenme.
- Büyüme çağındaki çoçuklarda,sigara
içenlerde, doğum kontrol hapı kullananlarda,
hamilelik ve laktasyonda, ciddi
enfeksiyonlarda, ateşli hastalıklarda,
sindirim sisteminde bozukluk nedeniyle
ishal veya uzun süreli ilaç tedavisi
sırasında vitamin gereksiniminin
artması.
- Yaşlılar, alkolikler ve uzun
süre ilaç tedavisi altında olanlarda
meydana gelen sindirim ve emilim
bozuklukları nedeniyle vitamin eksikliği
çıkabilir.
|
|
|
Vitamin
alımının özellikle önemli olduğu dönemler
ya da vitamin gereksinimini artıran
alışkanlıklar var mıdır? |
|
Evet. Ergenlik çağındakiler, yaşlılar,
rejim yapanlar ve alkolikler genelikle
iyi beslenemediklerinden yeterli düzeyde
vitamin alamazlar.
ve emzikli kadınlar, sigara içenler
ve doğum kontrol hapı kullananlar
vitamin gereksinimleri fazladır. Bu
nedenle doktorlar, latent vitamin
eksikliğini önlemek üzere bu kişilere
vitamin ve mineral içeren preperatlar
kullanmalarını tavsiye ederler.
|
|
|
Doğal
ve yapay vitaminler arasında fark var
mıdır? |
|
Hayır.
Sentetik vitaminler, besinlerdeki vitaminlerle
aynı kimyasal yapıya sahiptirler. Vücudunuz
için vitaminin ne şekilde yapılmış olduğu
önemli değildir.
|
| Vitaminler
şişmanlatır mı? |
|
Hayır; kalori değerleri yoktur. Fakat,
vitamin preparatları ince bir şeker
tabakasıyla kaplandıklarından, birkaç
kalori içermektedir. Bu miktar, ihmal
edilebilir düzeydedir.
|
|
Vitamin
hapları iştah açar mı? |
|
Başta
A, B1 ve C olmak üzere yeterince vitamin
alınmadığında iştahta azalma meydana
gelir ve vitamin alınmaya başlanmasıyla
birlikte iştah artışı olur. Vitamin
dengenizde bozukluk yoksa, ekstra
vitamin almanızın iştahınızına hiçbir
etkisi olmaz.
|
|
Vitamin
hapları uzun süre kullanılabilir mi?
İlaç mıdır? |
|
Evet.
Özellikle Avrupa Gıda Konseyi tarafından
kabul edilen RDA değerlerine (önerilen
günlük alım miktarı) uygun vitamin ve
mineral haplarını sağlığınızı korumak
için alabilirsiniz. Ancak hapların A
ve D vitamin içeriğinin çok yüksek olmamasına
dikkat edilmelidir. A vitamini 5000
ünite, D vitamini 2000 ünite düzeyinin
üstünde ve sürekli kullanımı zararlı
olabilir. Vitamin hapları eğer bu RDA
değerlerinin çok üzerinde ise artık
takviye amacıyla değil, ilaç olarak
kullanılıyor demektir. Bu gibi ilaçlar
için kullanım süreleri hekim tarafından
bildirilir veya ilacın prospektüsünde
yer alır. Ama tekrar belirtmek gerekirse,
vitamin mineral içeren destek için satılan
haplar ilaç mahiyetinde değildir ve
bu yüzden pek çok Avrupa ülkesinde ve
Amerika Birleşik Devletleri Kanada gibi
ülkelerde reçetesiz olarak satılmaktadır.
|
|
Vitamin
hapları günün hangi saatinde alınır?
Belli saatlerde almanın önemi var mıdır?
|
|
Vitamin
hapları günün herhangi bir saatinde
alınabilir. Ancak, diş fırçalamak
gibi her gün düzenli olarak aynı saatte
yapılan bir iş olarak görülmesinin,
hapları almayı hatırlama açısından
yararı vardır.
|
|
|
İklim
ve coğrafi bölge vitamin gereksinimini
etkiler mi? |
|
İklim
ve coğrafi bölge koşullarına göre D
vitaminine olan gereksinim değişebilir.
Güneşli bir çevrede, açık havada yaşıyanlarda
ciltte yeterli derecede vitamin sentez
edildiği için bu vitamine gereksinim
azalır. D vitamininin en önemli kaynağı
cilttir. Kuzey ülkeleri ve derin vadi
içlerindeki yerleşme yerleri gibi az
güneşli yerlerde yaşayanlarda veya mesleki
nedenlerle gündüz vaktini kapalı yerlerde
geçirenlerde D vitamini gereksinimi
artar. Güneşli ortamda yaşadığı. halde
geleneksel nedenlerle fazla örtünen
kadınlarda da aynı durum sözkonusu olabilir.
Bunun yanında artık ozon tabaksında
incelme nedeniyle çeşitli örgütler güneş
ışığına direkt uzun süre maruz kalımı
cilt kanseri için bir risk faktörü olarak
değerlendirmektedirler ve bu nedenle
korumasız güneşe çıkılmamasını, sık
dokunmuş bol pamuklu giysiler giyilmesini
önermektedirler. Ayrıca koruma faktörlü
krem kullanımı da D vitamini sentezini
engellemektedir. Ülkemizde yapılan bir
çalışmada kadınlarda yüksek oranda D
vitamini eksikliği bulunduğu gösterilmiştir.
Yine yurtdışında gerçekleştirilen bir
çalışma kuzey ülkeleri ile akdeniz ülkelerinde
yaşayanların D vitamin düzeylerini karşılaştırmıştır.
Bu çalışmanın sonuçlarına göre diyette
D vitamini takviyesi yapılan kuzey ülkeleride
yaşayanların D vitamini düzeyleri, güneşli
Akdeniz ülkelerinden daha yüksek bulunmuştur.
|
|
Güneş
altında yeterli süre kalındığında vücudun
D vitamini gereksinimi karşılanmış olur
mu? |
|
Normal
bir yetişkinin D vitamini gereksinimi,
yeterli süre güneş ışığı alınmasıyla
karşılanabilir. D vitamini, iskelet
yapısının oluşumu ve gelişiminde çok
önemli role sahip olduğundan, bebeklerin,
çoçukların, hamile ve emzikli kadınların
D vitaminine ihtiyaçları daha fazladır.
Son zamanda yapılan araştırmalar, derinin
zamanla D vitamini sentezleme yetisini
kaybettiğini gösterdiğinden yaşlıların
da D vitamini takviyesine gereksinimi
olduğu anlaşılmıştır.
|
|
Vücut,
gereksinimi olan vitamini kendisi üretebilir
mi? |
|
Vitaminlerin
çoğu bitkisel ve hayvansal besinler
içinde dışarıdan alınırlar. Bazı vitaminler
ise vücutta, yetersiz miktarda da olsa
sentez edilebilirler. Bunun örnekleri
D vitamini, niasin ve kalın barsak florası
tarafından sentez edilen K vitamini,
piridoksin, tiamin ve niasindir. Bu
nedenle vitaminleri besinlerle dışarıdan
almak durumundayız.
|
|
Kilolu
kişilerde de vitamin eksikliği olabilir
mi? |
|
Evet;
kalori yönünden zengin besinler, vitamin
içeriği yönünden fakir olabildiğinden,
kilolu kişilerde de vitamin eksikliği
söz konusu olabilr.Karbonhidrat ya da
yağ oranı yüksek bir diyet, vücutta
kilo artışına yol açarken, vitamin gereksinimini
de artırır.
|
|
|
Kilo
vermek amacıyla rejim uygularken, yeterince
vitamin alabiliyor muyuz?
|
|
Kilo
vermek amacıyla bilinçli bir rejim uygulamak
sanıldığı kadar kolay değildir. Diyetisyenler,
günlük 6700j (1600 kalori) ya da bunun
da altında kalori içeren günlük diyetle,
vitamin ihtiyaçımızı karşılamayacağımız
görüşündeler. Ayrıca, zayıflama rejimlerinin
pek çoğu tek yönlü beslenmeye yönelik
olduğundan, rejim yapan bir kişinin
gereksinim duyduğu vitamin miktarını
besinlerle karşılayabilmesi mümkün olmamaktadır.
Bu nedenle, özellikle uzun süreli bir
rejim programı uygulayanlara vitamin
hapları önerilir.
|
|
Kadınlar,
erkeklere oranla beslenme bozukluklarına
daha mı duyarlıdırlar? |
|
Kadınların
çoğunun kalori gereksinimi ve aldıkları
kalori miktarı, erkeklerden azdır. Bu
nedenle, yeterli vitamin ve mineral
alımını sağlayabilmek için, besinsel
içeriği yoğun bir diyet uygulamaları
gerekir. Kadınların kalsiyum ve demir
gereksinimi erkeklerden fazladır. Gebelik,
laktasyon ve oral kontraseptif kullanımı
da vücudun vitamin dengesini bozar;
vitamin eksikliği, bazı kadınların yakındığı
premenstrüel şikayetlere de neden olabilir.
|
|
Gebe
ve emziren kadınların hangi vitaminlere
gereksinimi artarır? |
|
Gebelik
ya da süt verme süresince gerek anne
gerekse fetus veya bebeğin, A, C, B1,
B6, B12, folik asit vitaminlerinin yanı
sıra, demir, kalsiyum gibi mineral gereksinimleri
artar ve bu ihtiyacı karşılayabilmek
için vitamin haplarına başvurmak gerekebilir.
|
|
Kalsiyumun
vücut için önemi nedir? |
|
Kalsiyum;
doğumdan yaşlılığa kadar, kemik, diş
ve tırnakların sağlıklı oluşumunu ve
devamını sağlamanın yanında kemik kaybının
önlenmesi için gereklidir. Yaş ilerledikçe
kalsiyum emilimi azalır.
|
|
30
yaşın üzerinde kadınların vitamin +
kalsiyum takviyesine neden ihtiyacı
vardır? |
|
Kemikler
de diğer dokular gibi bir döngü içindedirler.
Kemikler bir yandan yıkılırken bir yandan
yenisi yapılır. Ancak orta yaşlardan
itibaren kemiklerin bu döngüsü yapımın
aleyhine çalışır. Özellikle 30 yaşından
sonra kadınlar daha fazla kalsiyum kaybetmeye
başlarlar. Menapoz'la birlikte bu kayıp
hızlanır ve osteopeni denilen kemik
mineral yoğunluğunda azalma ve osteoporoz
(kemik erimesi) (osteo=kemik, porus=
gözenekli) belirtileri (kemiklerde zayıflama,
ağrı) görülebilir. Kalsiyumun emilmesi
ve vücut tarafından tam olarak kullanılabilmesi
için D vitamini ve genel sağlığın korunmasında
vitaminler önemlidir. Kadınlar, 30'lu
yaşlardan sonra, süt ve süt ürünlerini
daha çok tüketmeli, güneş ışığından
daha fazla yararlanmalı ve egzersize
önem vermelidirler. Egzersiz kasları
ve bağları güçlendireceği için osteoporozun
istenmeyen sonucu olan kemik kırıklarında
koruyucu etkisi vardır.
|
|
|
Demirin
insan vücudu için önemi nedir?
|
|
Kanda
eritrositler denen kırmızı kan hücreleri
dokulara oksijen taşınmasından sorumludur.
Eritrositlerin içinde yer alan hemoglobin
adı verilen madde bu işlevi yerine getirir.
Bu maddenin içinde yer alan demir, dokuya
oksijen taşınması ve böylece dokudaki
oksidasyon olaylarının sürdürülmesi
için gereklidir. Demir eksikliğine bağlı
olarak kansızlık, bunun sonucunda da
yorgunluk ve çalışma kapasitesinde azalma
görülür.
|
|
|
Kadınların
erkeklerden daha fazla demire ihtiyacı
var mıdır? |
|
Erkeklerin demir ihtiyacı günde 10
mg, kadınların 15 mg'dır. Kadınlarda
her ay adet (menstruasyon) dönemlerinde
kan kaybı olduğundan, ayrıca gebelik
ve emzirme dönemlerinde bebeğin demir
ihtiyacını da anne karşıladığından
demir gereksinimi artar. Buna karşın
kadınların demir depolama kapasitesi
düşük olduğundan demir takviyesine
özellikle ihtiyaç duyarlar.
Kadın Erkek
Vücudun Günlük Demir İhtiyacı 15 mg
10 mg
Vücuttaki Demir Deposu 4 mg/kg 14
mg/kg
|
|
Adet
öncesi gerginlik (Premenstrüel sendrom)
belirtileri nedir? |
|
Adet
öncesi gerginlik olarak da bilinen premenstrüel
sendrom (PMS) kadınlarda adetten 5 ile
11.gün önce başlayan belirtiler topluluğudur.
Halsizlik, uyku bozuklukları, huzursuzluk,
ağrı gibi birçok belirtisi bulunur.
Kadınların çoğunu çeşitli derecelerde
etkilediğini belirten yayınlar vardır.
|
|
Adet
öncesi gerginlik (Premenstrüel sendrom)
nasıl önlenir? |
|
Bu
tip şikayetleri önlemek için egzersiz
yapmalı, özellikle bu dönemlerde beslenmeye
özen gösterilmelidir. Çay, kahve, sigarayı
kesip sebze, meyve yenmeli ve bol su
içilmelidir. Ayrıca B6, E, C ve D vitamini,
kalsiyum ve magnezyum alımının bu şikayetleri
azalttığı görülmüştür.
|
|
Vitamin
eksikliğine yaşlılarda neden sık rastlanır?
|
|
Yaşlılar
genelikle pek iştahlı değildirler ve
az yerler. Bunun dışında, dişlerle ilgili
sorunlar, parasızlık ve yanlızlık nedeniyle
beslenmeye yeterince özen göstermeme
gibi nedenler de yaşlıların yeterince
vitamin alamayışında etkendir. İleri
yaşlarda, barsaklardan vitamin emilimi
de bozulduğundan, vitamin içeriği artırılmış
besinler ya da vitamin preparatları
kullanılmalıdır.
|
|
Doğum
kontrol haplarının vitamin gereksinimini
artırdığı doğru mudur? |
|
Doğum
kontrol haplarındaki östrojenin, başta
B6 olmak üzere vitamin dengesini bozduğu
bilinmektedir. Östrojen içeriği yüksek
doğum kontrol hapları kullanıyorsanız,
B6 ve folik asit içeren preparatlar
kullanmanız gerekebilir. Vitamin kullanımına
başlamadan önce doktorunuza danışınız.
|
|
Sigara
içenlerin C vitamini gereksinimi normalden
fazla mıdır? |
|
Evet.
Sigara içenler, daha fazla C vitamini
"yakarlar". Araştırma sonuçları,
sigara tiryakilerinin (günde en az 20
sigara içenler ) içmeyenlere oranla
%40 daha fazla C vitamine gereksinim
duyduğunu göstermiştir.
|
|
Bir
B vitamini kompleksi ya da multivitamin
kullanırken niçin insanın idrarı parlak
sarı bir renk alır? |
|
B
vitaminleri suda eriyen vitaminlerdir
ve yağda eriyen vitaminler gibi depoları
söz konusu değildir. Günlük olarak aldığınız
miktar vücudunuzun kullanabileceğinden
daha fazla ise artan miktar direkt olarak
idrara çıkacaktır. Bu renkle, özellikle
yüksek miktarda B2 vitamini (riboflavin)
alındığında karşılaşılır. Endişelenecek
bir şey yoktur.
|
|
Vitaminleri
neden sık olarak kozmetiklerin içinde
görmekteyiz? |
|
A,
E vitaminleri ve pantenol sağlıklı bir
cilt için çok önemlidir. Örneğin A vitamini
deri hücrelerin rejenerasyonunu artırır;
E vitamini ultraviyole ışığın negatif
etkilerine karşı koruma sağlar ve derideki
nemi tutar; pantenol de derinin kurumasını
önler ve antienflamatuvar etki gösterir.
|
|
Bir
atlet, vitamin hapları aldığı zaman
doping yapmış olur mu? |
|
Hayır.
Vitaminler kişiyi formda tutmaya yarayabilirler,
ancak doping olarak değerlendirilmez.
Çünkü doğada da zaten mevcuttur.
|
|
İlaç
kullanımı vitamin gereksinimini etkiler
mi? |
|
Evet.
Bazı ilaçların düzenli olarak kullanımı,
vitaminlerin emilimi, kullanım, depolanım
ve atılımını etkileyebileceğinden, vücudun
vitamin dengesini bozabilir. Bu ilaçlar
arasında antibiyotikler (B2 ve C vitamini
gereksinimini etkiler), oral kontraseptifler
(B6 ve folik asit), trankilizanlar (B2
), ağrı kesiciler (folik asit, C vitamini)
ve diüretikler (folik asit, tiamin)
sayılabilir.
|
|
|
