 |
Kanserin nedenleri ne kadar iyi bilinirse, korunma
da o kadar olanaklı olabilir. Kanser araştırmacılarının
üzerinde durduğu önemli konulardan biri de toplumlarda
kansere yakalanma olasılığını artıran "risk faktörleri"dir.
Kanser zaman içinde ve pek çok farklı faktöre
bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Bazı kanserlerde
genetik faktörlerin özellikle rol oynadığı, çoğu
kanserde yaşam biçimleri, yeme-içme alışkanlıkları,
kimyasal maddelere maruziyet gibi çevresel faktörlerin
rol oynadığı düşünülmektedir. Genellikle bütün
bunların farklı düzeylerde etkisi söz konusu olmaktadır.
Kanser oluşumuna yol açan bazı faktörler ortadan
kaldırılabilir ancak genetik geçiş gibi bazı faktörler
önlenememektedir. Önlenebilen faktörlerin en aza
indirilmesi önemlidir. Kanser ortaya çıkma olasılığını
artıran bazı faktörler şunlardır:
Tütün. Tütün ve mamüllerinin kullanılmasının
kanserlerin ortaya çıkmasında büyük pay sahibi
olduğu bilinmektedir.
Beslenme. Araştırmacılar beslenme alışkanlıkları
ile kanserler arasında ilişki bulunduğunu göstermektedir.
Örneğin araştırmalar beslenmede yüksek yağ içeriği
bulunmasının, kalın barsak, rahim ve prostat gibi
kanser türlerii ile ilintili olduğunu göstermiştir.
Aşırı şişmanlığın yaşlı kadınlar arasında meme
kanserine yakalanma olasılığını yükseltiyor olabileceği
bildirilmektedir. Öte yandan lif oranı yüksek
beslenmenin bazı kanser tipleri için koruyucu
özellikte olduğu gösterilmiştir.
Ultraviyole (UV) radyasyon. Yoğun güneş
maruziyetinin ciltte erken yaşlanmaya ve tahribata
yol açabildiği, bunun sonucunda da kanser gelişimini
tetiklediği bildirilmektedir.
Alkol. Aşırı alkol içenlerde ağız, boğaz,
yemek borusu ve karaciğer kanserlerine yakalanma
riski artmaktadır. Eğer ek olarak sigara da içiliyorsa,
riskler daha da yükselmektedir.
İyonize radyasyon. Ortamdaki radyoaktivitenin
yüksek olduğu durumların lösemi, meme, tiroid,
akciğer, mide ve diğer organ kanserlerinin ortaya
çıkması riskini artırdığı gösterilmiştir.
Kimyasal maddeler. Bazı kimyasal maddelere,
metallere, pestisitlere (örn. böcek öldürücüler)
maruz kalmanın kanser riskini artırdığı bilinmektedir.
Asbest, nikel, kadmiyum, uranyum, radon, vinilklorid,
benzen gibi maddeler iyi bilinen kanserojen maddelerdir.
Bu maddeler tek başlarına ya da bir başka kanserojen
madde ile, örneğin tütün ile birlikte kanser riskini
daha da artırır.
Hormon replasman tedavisi. Menapoz döneminde
bedende eksilen hormonların yerine dışardan hormon
verilmesi tedavisi ile menapoz belirti ve bulgularında
hafifleme sağlanabilmektedir. Bazı araştırmalar
tek başına östrojen kullanımının rahim kanseri
riskinde artışa yol açabildiğini göstermiştir.
Bazı çalışmalarda da uzun süre östrojen kullanan
kadınlarda meme kanseri riskinde artış olduğu
öne sürülmüştür.
Bazı tip kanserlere yakın akrabalarda rastlanması.
Meme, yumurtalık, prostat, kalın barsak gibi
kanser tiplerinin bazı ailelerde daha fazla ortaya
çıkma eğilimi gösterdiği saptanmıştır. Bunun genetik
nedenlerle mi, yoksa aynı aile bireylerinin paylaştığı
yaşam biçimleri, beslenme alışkanlıkları gibi
dışsal nedenlerle mi olduğu tam olarak aydınlatılabilmiş
değildir.
Kanser riski taşıdığını düşünen kişiler bunu
doktorlarına danışmalı, düzenli sağlık kontrollerinden
geçmelidir.
|
|
